español english galego
Secundino Rivera
Estás en: comezo · textos

Textos

Da vocación

Alá
na nenez,
en tempos de Postguerra,
no porto de O Barqueiro,
tiñamos un único mestre de escola
chegaba e marchaba nunha moto,
case sen imparti-las clases.
Deixábanos debuxando a todos.
Esta situación levábame a copiar estampas xaponesas con moita
dedicación,
así como a admirar a Velázquez,
a Murillo, a Goya, a El Greco,
insertos naqueles libros de texto.

Este trasfego de tódolos días
foi algo que influiu en min
durante a miña etapa escolar,
na que aprendía eu rapidamente.
Entre outras cousas, aquel poema de Espronceda,
La Canción del Pirata,
así como atopar resultado a problemas aritméticos.
Despois tivemos outros mestres
cos que se podía aprender
de xeito distinto e máis concreto.

Festival I (Linografía) Festival I (Linografía)

Do durmir e dos soños

Ós trece anos
tiven que deixar,
moi contrariado,
a escola,
pois a miña arela era estudiar.
Ensinado pola miña tía Manola,
que era boa cociñeira,
comecei neste oficio facéndolle o xantar
a uns obreiros dun serradoiro.
Estes comezos foron duros,
pero cumpría diñeiro para subsistir
e eu era o maior dos meus irmáns Pepe e Claudio.
Estiven neso un tempo non moi longo,
despois do cal rematei traballando na mesma fábrica.
Viviamos na casa de Benigna,
a miña avoa materna,
a quen eu tanto quería.
A casa pasou a ser da miña tía
e ela traballou a carón da miña nai
toda a súa vida
para nós.
Así que sen o noso pai,
Xosé Rivera,
quen fora fusilado cando eu contaba só cinco anos,
a vida era pouco menos que imposible.

Meu pai deixou un baleiro que persistiu sempre.

Dentro dos soños
había un,
e era o de superar aquela situación tan difícil.

Un día
merquei o meu primeiro libro
acorde coas miñas inclinacións:
era un tratado de pintura decorativa;
decateime de que a miña mente non era xa a mesma,
custábame asimilar debido á falla de ximnasia cerebral;
e foi un tempo longo:
asolagárame a preguiza,
un dos sete pecados capitais.

Desta etapa de traballo
lembro que no tempo de lecer,
cun compañeiro divertíame moito;
era moi enxeñoso.
Un día puxémonos a escribir unha novela,
moi divertida.
Non tivo continuidade: obra única.

Da liberdade e o traballo

Para liberarme do servicio militar o antes posible,
alisteime na Armada.
Así,
ós dezanove anos marchei por primeira vez da casa.
Unha vez alí,
tentei embarcarme no Juan Sebastián Elcano,
que viaxaba polo mundo.
Polo meu maxín pasaba converterme en desertor,
nembargantes pasei case dous anos embarcado no vello destructor José Luís Díez,
ancorado
no Ferrol do Caudillo.
O maltrato ós subordinados era magoante,
así que cando me licenciaron,
para min foi unha festa.

De novo na casa, sentíame feliz,
pero a idea de marcharme persistía,
e para o ano 55
víñenme a Venezuela,
con cartos prestados que acadou a miña nai.
Viaxei nas bodegas dun barco italiano, Il Auriga;
e deime de conta axiña do que deixaba atrás:
familia,
amigos...
e moitas vivencias.

Sentín de novo un baleiro que non podía encher con nada:
a nostalxia era indescritible.

Reflejo de un pensamiento, 1987 (Óleo sobre tela) Reflejo de un pensamiento, 1987 (Óleo sobre tela)

Encetei unha nova vida en Venezuela,
respirei,
alomenos,
aires de liberdade,
a pesar da dictadura.
A situación política era mala,
venteábase unha atmósfera enrarecida,
pero a situación en España,
dende a miña óptica,
era moito máis dura e bruta.

Aqueles comezos non eran nada doados.
Os primeiros tres meses
contraín algunhas débedas, pois os traballos rareaban.
Despois atopei traballo en Caracas,
facendo de todo no hotel Colón,
situado nas esquinas de Viento a Muerto.

Aquela nomenclatura das esquinas
sempre me ten chamado a atención.
A cidade nova perdeuna,
dando paso a termos esnobistas,
esquecendo o pasado.

Naquel hotel,
aquel caserón colonial de grandes cuartos
e patios interiores convertidos tamén en dormitorios,
había moita xente.
Lembro na cociña gran cantidade de espaguetis xa cociñados
que a cociñeira quentaba
rapidamente na escudela
a medida que chegaban os comensais.
Despois de paga-las miñas débedas amoreadas,
convertinme en hóspede.
Un dos traballos que procurei,
foi pinta-los grandes espacios da Barbería Washington,
na praza Bolívar.
Cumpría empezalo un sábado ó mediodía e entregalo rematado o luns pola mañá,
de tal xeito que traballei horas e horas sen durmir,
pero ganei uns cartos que me facían moita falta.
Así,
rematado o traballo,
durmín a a eito día e medio.
Fun superándome
paso a paso
para me converter en pintor de carteis.
O dono do hotel encargoume un para a fachada,
que fixen con gran dedicación.
O decorador, residente alí,
Juan Panyella,
felicitoume e levoume a traballar nas tendas Vam,
onde el rexentaba o taller de decoración.
Máis adiante tivemos un xuntos, do que ó pouco me retirei.
Logo instalei un de meu
no que era o soto do vello cinema Las Palmas.
Entre outras cousas, fixen serigrafía,
o que me serviu para se-lo primeiro en imprimir carteis
para os taxis “por puestos” de Caracas,
co que lles aforrei andar berrando as súas rutas polas rúas.

Durante este tempo
coñecín ós pintores españois Pilar Aranda e Francisco San José,
o meu primeiro mestre de pintura.
Era un home moi sensible,
de moita cultura,
fundador con Benjamín Palencia
da Escola de Vallecas ou de Madrid.
Con el tiven os primeiros coñecementos do número áureo
e inicioume en moitos outros.
Recordo que pintei o meu primeiro nu no seu taller.
Ó rematalo virouse de costas e dixo:
“Non pode ser”.

Convertinme no seu compañeiro,
e íamos pintar xuntos ó aire libre.
Nesta época pintei moito,
envolto nunha liberdade universal,
chea de música,
que coido nunca perdín.
Para min foi este home
entrañable e fundamental.

Paralelamente,
asistía ó Taller Libre de Arte,
onde estudiaba debuxo e escultura.

Así cheguei ó ano 1966.
Funme a Francia pola miña conta
e instaleime en París,
coa axuda da miña amiga Claudine Frachet e a súa irmá Maggy.
Vivín nunha bufarda da mesma familia.

Alí estiven seis anos.

Maternidad II (Bronce) Maternidad II (Bronce)

Estudiei un pouco de francés.
Inscribinme no Museo do Louvre como copista.
Na Êcole de La Ville traballaba o debuxo e a escultura,
e na Êcole de Beaux Artes completaba os meus estudios.

A tarefa non era pequena.

No Museo comecei copiando "A Virxe das Rochas "
de Leonardo da Vinci,
ó tempo que estudiaba o seu "Tratado da Pintura".
Ós dous anos de traballo,
vendo como filmaban unha cortometraxe con fortes lámpadas,
recibín unha lección:
puiden ver que o seu cadro era transparente ata o infinito.
O meu,opaco, non pasaba da codia.

Saquei forzas para copiar a continuación a "Kermesse" de Rubens
coas súas cores
e as súas case cen personaxes
nun ambiente festivo.

Alí, no Louvre, puiden ver moitas obras,
debuxos orixinais de Leonardo e Miguel Ángel.

Pasei ese tempo mergullado neste enriquecedor ambiente.

Da vida e as súas ensinanzas

En París vivía case sen nada,
abraiado eu mesmo do pouco que cumpría para subsistir.

Prefería eu esta situación e non traballar noutra cousa.

Na Êcole des Beaux Arts estudiaba técnicas de pintura
e da elaboración de colores ó óleo.
Aprendía tamén debuxo e anatomía cun amigo holandés.
Naquelas rúas atopabamos algunha vez un gato recén morto;
diseccionabámolo pola noite
e a eso das catro da madrugada,
o cuarto fedía.
Non aprendíamos moito con esa tarefa,
aínda así nos emocionabamos
e elo inducíanos a falar e estudiar ós grandes anatomistas.

Ás escolas de La Ville de París asistía de noite,
onde estudiaba escultura,
debuxo,
xeometría
e, tamén, arquitectura

Facía viaxes intermitentes a España para estar coa miña familia.
En Madrid,paso obrigado polo Museo do Prado,
atopeime cun amigo que coñecera en Caracas.
El dedicábase a mercar chatarra e trapos vellos con outro socio.
Atraído,
formei parte da sociedade unhas semanas.
Nos pobos de Castela,
onde iamos mercar
para vender logo en Madrid,
vivíase como na Idade Media.
As vivencias eran incribles.
Sempre boto de menos non estar máis tempo neso,
pois tamén era liberdade.

Voltei a Caracas, deixando outra vez atrás moitos amigos que aínda están alí.
De novo funme acomodando,
facendo o que foi e é o meu taller durante moito tempo.
Tiven unha escola de Pintura e Debuxo
ata que un día renunciei a ela,
pois algúns dos meus alumnos non tiñan interese pola arte,
senón en resolve-los seus problemas a través dun divertimento,
e eu estaba no medio.
Sempre me pareceu que a mellor maneira de ensinar algo é co exemplo,
xa que nunca crin nos profesores que falan moito e demostran
pouco.
Eran escasos os alumnos que estaban dispostos
ó sacrificio que a aprendizaxe significa,
o que supoñía para min unha inútil perda de tempo,
tan necesario para o meu propio desenvolvemento.

Deixei a escola, tomei o risco de vivir da miña arte, e non me arrepinto.

Andando o tempo
montei un taller de fundición en bronce
coa pretensión de fundi-las miñas propias esculturas,
pero cometín un erro:
de súpeto me vin traballando para xente que, co seu diñeiro ,
quería fundir pezas feitas ás veces polos seus profesores.
Vinme preso das circunstancias e de min mesmo.
Acabei traballando para os meus propios axudantes.
Pola miña mente pasou a idea de pecha-la porta,
pero non era doado,
pois había moitos compromisos adquiridos.

O exercicio da paciencia

sobardaba ó doutras oportunidades da vida.
A sentencia de pechar ou vender estaba botada,

Neste taller ben instalado
tiñamos un canciño moi valente e cariñoso.
Enfermou de moquillo e o veterinario non puido salvalo.
Despois de poñerlle flores na súa tumba a carón do taller,díxenme:
“¡Este é, quizais, o principio do fin!”

Con María Ruíz,
a miña flamante esposa venezolana,
traballando sós,
puidemos cumprir cos compromisos.
Por fin pechamo-la porta e fómonos de viaxe a España
para que coñecera á miña nai
e demais familiares.

Ó volver non puiden vender aquela instalación.
Entón propúxenme desmantela-lo taller.
Pensei que perder
era ganar,
e así foi.

O que custaba cen vendino en cincuenta.
Concluído este labor, sentinme libre dun peso moi grande.
Volver te-lo meu tempo para a miña arte
era outra ensinanza recibida.

¡De cantos erros están cheos os camiños da vida!,
que son como as arterias dun corpo complexo
por onde circulan os acertos e os erros
que serven de experiencia,
pois na arte é fundamental saber que é o que non hai que facer.

A partir do 1972,
novamente residindo en Caracas,
viaxei a Europa con algunha frecuencia.
Volvía a Francia e España.
Coñecín Roma, Florencia, Orvieto, Arezzo e Siena,
de onde saíron aqueles artistas creadores de imposibles
facendo obras xigantescas nunha soa vida.

Coñezo gran parte de Venezuela,
pintei as súas paisaxes,
que son gran parte da miña pintura.

Ás veces,
pintando ó aire libre, recíbense ensinanzas.
En certa ocasión, pintando un cadro grande,
a xente parábase a me preguntar que estaba facendo.
Amolábame esta situación,pois era un tras outro.
De súpeto vin que se achegaba un home cunha cadeliña;
sorprendeume,
non viña a interesarse polo meu traballo,
senón a contarme emocionado cantos cachorros tivera había uns
días.
Escoiteino con gusto,
a miña presunción fora un acto de soberbia
e fíxome pensar que todos témo-los nosos cans.
Non importa quen sexa a persoa,
en calquera intre podemos recibir unha lección.

Síntome galego sempre,
pero a Venezuela
débolle unha parte da miña superación,
como artista e como home.
Agora
María e eu
temos unha fermosa nena
que ela quixo chamar Marian Amelia,
en honor á miña nai.
A miña filla cumprirá dous anos,
pinta polas paredes o que quere
e gústalle toca-la arxila.
Esto é bo para a imaxinación,
desexo para ela a liberdade fronte a si mesma,
envolta xa nese remuíño que é a vida e a súa poesía,
o cal é para min a esencia dos sentimentos.

Tamen as cousas teñen destino

En certa ocasión
participei nun concurso
do Museo de Bellas Artes de Caracas.
A obra Apocalipse,
de 1,5 x 2,5 metros
foi rexeitada polos xurados de sempre.
De volta ó taller,
despois de pasar por unha das pontes elevadas da cidade,
o cadro voou como a cincuenta metros.
Ó para-lo transporte baixei axiña
e vin que os automobilistas
detíñanse na parte máis elevada.
Crin que estaban esquivando o cadro,
o que agradecía de antemán.

Xa bastante cerca, non vin nada,
pero oín unha voz que me dixo:
“¡Alá está!”
Deime a volta
e, para a miña sorpresa,
pousárase nunha árbore,
case vertical,
case horizontal,
á altura dos ollos dos automobilistas que coroaban a ponte.
Elixira de entre moitos millóns de posibilidades,
unha;
buscou o seu sitio de exhibición:
o museo non lle facía falta de momento.

O estado anímico e a arte

Para min,
en arte,
a Natureza é fundamental.

Sempre partimos da nada
para crear,
pero ó mesmo tempo
é algo,
unha enerxía que xorde.

Todo o que existe
ó mesmo tempo non é
como se da noite e do misterio naceran a luz e as súas cores
para amosarnos o que somos e non somos.

A emoción da pintura
está en que a través das súas colores
xorden as formas das cousas,
son elas a alma dun cadro.

O debuxo dispón da abstracción como a pintura,
pero susténtanse as formas na Xeometría,
de xeito que se vai armando un mundo lineal
que xungue unhas cousas con outras,
creando proporcións inesperadas
en comuñón cun mesmo.

Considero que as mellores obras
son as que flúen.
Nestas o artista deixa a súa esencia.
As que se resisten,
non teñen o mesmo contido.

O tema
é,
ás veces,
o alento que pon en movemento unha obra:
esta é unha das partes anímicas.

Os meus temas sempre foron variables.

Todo está para min no Universo.
Pintalo,
debuxalo
ou esculpilo
é coma un soño da arte.
Este remuíño que nos envolve é como rexurdir en cada intre.

Os grandes tamaños das obras fan que o artista se creza.
O debuxo require unha gran dedicación.
A súa conquista é como ir penetrando dentro dun mesmo;
paso a paso
vaise decantando:
a Forza e a Fe nun mesmo son importantes.

Cada obra necesita un novo alento.

A escultura está na rúa,
dun movemento dun individuo ou do colectivo
pode xurdir un gran proxecto: é o mundo das ideas.

O marabilloso da mente
é
que pode ver ou senti-lo que quere.
Poden ser tamén monstruosidades;
o que vale
é a luz
que ceibe cada un sobre os demais.

A arte aspira a transmiti-la expresión e o contido das cousas,
é coma un ente orgánico con arterias que se esgallan ata o infindo.

Por alí pasan as ideas,
os sentimentos
e as emocións.

Os coñecementos e a arte

Entendo que o coñecemento é fundamental.
O soño da razón
crea monstros,
como di Goya nun dos seus gravados.
A arte require buscar unha Verdade
que está connosco,
ás veces demasiado agochada
e que só se atopa,
se ó coñecemento, unimo-la intuición
e unha imprescindible forza interior.

Non se pode pintar o Ávila sen pinta-lo Universo.

Cada día é diferente
e sempre semellante a si mesmo.
Cunha faciana ocorre igual.
Sempre se baña dunha nova luz,
e así tódalas cousas.

A abstracción na figuración é fundamental,
as cores e as súas mesturas son o camiño.

A escultura é tamén abstracción do espacio en relación co corpo,
onde a medida é coma un debuxo.
Concibo o debuxo coma unha abstracción,
e a combinación da medida no todo e a parte.
Para pintar un obxecto negro,
se é de felpa,
as cores e as súas combinacións non serán as mesmas
que para pintar unha unha tea de raso, tamén negra.

As obras dun artista son como as cinzas dunha fogueira.

Tense definido a arte
como o 90% de transpiración
e o 10% de inspiración.
Está todo dito:
o traballo é o cimento da obra.

E na vida,
o xeito de se mover un organismo está rexistrado no inconsciente.
É algo abstracto.
As ás dun paxaro móvense co vento,
da mesma maneira que as aletas do peixe na auga.

O meu xeito de vivir está relacionado coas distintas etapas da miña arte.
A transición entre unha e outra
é unha especie de baleiro necesario.

Da actitude mística e da arte

A obra respira,
se non,
pode dicirse que non ten nacido.
A emoción da escultura
está en relación co espacio,
pois son a mesma cousa.

Miguel Angel dicía que a escultura está dentro do bloque de pedra:
só cumpre, quitarlle o que sobra.
Así, o espacio irase metendo a través do traballo.

O debuxo é o punto de apoio da pintura e da escultura,
pero tamén por si é autosuficiente.
Algún discípulo preguntou a Tintoretto que facía falta para ser pintor.
“¡Debuxar!”, respostou.
“¿E despois?”
“¡Seguir debuxando!”

Cada obra é algo novo,
o ilimitado da mente é algo marabilloso.
A arte aspira a transmiti-la expresión
e o contido das cousas.

O artista ha de estar dotado para da-lo mellor de si mesmo.

2019 © Secundino Rivera Secundino Rivera en Facebook